زیباترین آتشکده آتشکده نیاسر

مه و آبشار نیاسر
چند متر پایین‌تر از چشم‌انداز آتشکده نیاسر، در ارتفاع 1680 متری بالاتر از سطح دریا، چشمه آب تمیز وخنکی جریان می‌یابد و به روستا می‌رود تا زندگی ببخشد. این چشمه، زاینده آبشار شکوهمند نیاسر است. این چشمه از کهن‌ترین چشمه‌های شناخته شده است که در کنار آن آثاز کهن از تمدن و فرهنگ ایران‌زمین یافت شده است.
نیایشگاه در کنار آب روان، نشانه پرستش آناهیتا، ایزدبانوی زایش، باروری و آب است. کمابیش در کنار بسیاری از نیایشگاه‌ها و پرستشگاه‌های آیین‌های مردم ایران، آب روان جریان دارد.
 
 باغ تالار (تربال) و ساختمان کوشک
باغ تالار ازآثار جالب و دیدنی شهر نیاسر است که در ختان کهنسال و بسیار بلند آن زبانزد خاص و عام است. درختان سر به فلک کشیده که بسیار زیبا و دل انگیز است در این باغ کهن و زیبا که آب چشمه نیاسر در میان آن جاریست و به آبشار منتهی می‌گردد و درختان آن از این آب سیراب می‌شوند ساختار بسیار زیبا و چشمگیر بنا نهاده شده است که به کوشک تالار (تربال) معروف است.
 
گرمابه و آسیاب آبی
گرمابه تاریخی و آسیاب آبی از دیگر آثار تاریخی این مجمعه ساختار هستند که از دیدگاه کارشناسان و پژوهش‌های به عمل آمده و نوع معماری به کاررفته در این ساختار، گویای آن است که این گرمابه و آسیاب در درون صفویه بنا نهاده شده است و وجه تسمیه آن نیز به همان دلیل است. نحوه انتقال آب به داخل گرمابه نیز جالب است و در خور توجه و بدین شکل است که آب از آبشار به وسیله کول‌های گلی به داخل هشت گوش زیبایی و از آنجا به داخل گرمابه هدایت می‌شد و از آنجا به کل گرمابه انتقال می‌یافت و آب شرب گرمابه نیز به وسیله کول‌های جداگانه بداخل گرمابه هدایت می‌شده که هنوز آثارش برجای مانده است. سوخت گرمابه از هیزم بوده و گرمابه دارای خزان بوده است. ورودی هشت ضلع شکل آن به‌وسیله دالان‌هایی از بیرون گرمابه جدا شده است. اما آسیاب آبی که به وسیله آبی که از آبشار به پائین ریخته می‌شده به گردش در آمده است به این شکل کار می‌کند که آب در آغاز در داخل تنوره‌هایی ذخیره و از آنجا به‌وسیله کول باریکی که از انتهای تنوره با فشار به چرخه آسیاب می‌ریزد و سنگ آسیاب را به گردش در می‌آورد و گندم و جو را آسیا می‌کند. نوع معماری آسیاب همانند گرمابه است و باید گفت که این آسیاب تنها آسیاب شهر نبوده اما آسیاب‌های دیگر یا از کار افتاده است و یا نابود شده است وتنها آسیاب فعال شهر همین آسیاب یادشده است.
 
غار نیاسر
در کنار این ساختارها به گواهی شگفتی‌آور و چشمگیر دیگری از تمدن کهنسال، بی‌مانند و انسان‌ساز ایرانی می‌رسیم. این غار دست‌کن، به جز دو حفره طبیعی نزدیک ورودی‌ها، ساخت دست هنرمندان ایرانی است. بنا به گفته دانشمندان، این غار در آغاز یک نیایشگاه میترایی یا مهری بوده و تا پایان دوران اشکانیان، که آزادی دینی در آن دوران وجود داشته، مورد استفاده مهرپرستان قرار میگرفته است. مهری‌ها نیایشگاه‌های مهر را در غارها می‌ساختند. در تمام بخش‌های داخلی غار، بازمانده کنده‌کاری‌ها روی دیوارها دیده می‌شود. غار از مجموعه‌ای از دالانه‌ها، راهروها، اتاق‌ها و محوطه‌های پیچ در پیچ لابیرنت (گم‌خانه‌ای شکل) به همراه تعداد زیادی چاه تشکیل شده است.
غار از سه طبقه شامل دو دالانه، یک  دالان حلقه‌ای شکل ویک دالان افقی تشکیل شده است. طول راهروها و اتاق‌های غار پیچیده نیاسر،  تقریباً 650 متر با 45 چاه با عمق 118 متر است. غار از 23 اتاق با اندازه‌های گوناگون با مساحت کلی 5/176متر مربع تشکیل شده است. نکته جالب آن است که هوای داخلی غار در هیچ نقطه‌ای تغییر چشمگیری پیدا نمی‌کند و حتی در ژرف‌ترین نقطه غار به خاطر ورودی‌های گوناگون، هوای تازه وجود دارد. بنا به پندار پیروان به  کیش مهر (میترائیسم) ، خدای  مهر یا خورشید  در غاری در کوه‌های سنگی پدید آمده بود و به همین منظور در زمان اشکانیان ( که آزادی مذهبی وجود داشته است) ایجاد شده است. در تمام بخش‌های داخلی غار ، بقایای کنده کاری‌ها روی دیوارها دیده می‌شود.
البته پیدا شدن اشیایی مانند کارهای سفالی و سکه‌های دوران‌های دیگر مانند سلجوقیان و ایلخانیان نشان می‌دهد که کاربرد غار در زمان‌های بعدی فرق کرده و به منظور سر پناه و جهت اهداف دفاعی استفاده می‌شده است . رفت‌وآمد در درون غار نیاسر بسیار دشوار است و در بسیاری از مسیرها باید به حالت خزیدن حرکت نمود، بلندترین نقطه غار 7/1 متر است.
غار نیاسر سه طبقه دارد و از دو کانال تشکیل شده، کانالی کمابیش حلقوی و کانالی در کنار آن به‌صورت کمابیش افقی است. طول دالان‌ها و اتاق‌های این مجموعه پیچیده به دو هزار و پانصد متر می‌رسد. اما عرض آن بسیار کم و حدود یک متر است؛ مقطع تونل‌ها  کمتر از یک متر مربع است. غار حلقوی دو مدخل و غار افقی چهار مدخل دارد.
غار حلقوی از هفت اتاق که در دل کوه استادانه کنده شده‌اند تشکیل شده و از طریق چاه‌ها و دالان‌های زیرزمینی به طبقات زیرین مرتبط می‌شوند. دهانه‌های این تونل در ارتفاع هزار و هفتاد و نه و هزار و هشتاد یک متری از سطح زمین قرار دارند.
غار افقی دالانی طولانی و با شیبی ملایم به سمت بالا است. دو دهانه نخستین آن در ارتفاع هزار و هفتاد و هشت متری از سطح زمین قرار دارند. دهانه‌های عقبی آن، حدود هزار و صد و هفت متر و بیش از هزار و صد نه متر می‌رسند. این دالان دراز به باغ زیبائی منتهی می‌شود که در مرکز آن چند اتاق ساخته شده است. در این مسیر آثاری نظیر سنگ آسیاب (برای سرپوش چاه‌ها)، آب‌انبار و مجاری ویژه‌ای دیده می‌شود.
در این مجموعه 45 حلقه چاه با عمق کلی صد و هجده متر وجود دارد که سطوح گوناگون (از سطح بالایی) به هم می‌پیوندند. همچنین در این مجموعه 20 اتاق با مساحت کلی صد و هفتاد و شش و نیم متر مربع وجود دارد، بزرگترین اتاق بیست و هشت و شش دهم متر مربع و کوچکترین آن را یک و هشت دهم متر مربع است.
در هیچ یک از متن‌های تاریخی و آثار پژوهشی سده‌های کنونی و با وجود یادآوری دیگر ساختارهای تاریخی منطقه همانند آتشکدة نیاسر (بنا شده توسط اردشیر بابکان مؤسس سلسلة ساسانیان)مورد اشاره قرار نگرفته است. از شگفتی‌های این غار انسان‌ساخت بودن آن است. کمبود هوا در هیچ نقطه‌ای از آن احساس نمی‌شود. حتی در ژرف‌ترین نقاط آن عمل تهویه به طور طبیعی انجام می‌گیرد و هوا به اندازه کافی وجود دارد. یکی از فرضیه‌ها درمورد منشاء تاریخی این غار بیانگر این است که درساخت آتشکدة نیاسر از سنگ های تراشیده شدة حاصل از کندن غار استفاده شده است. بی‌شک زمان حفر غار پیش از احداث آتشکده بوده است. روستاییان غار را غار تالارمی نامند

هران _ میراث خبر
گروه استان‌ها: هیات کاوش‌ پشت سد شیان خواستار حفاظت فوری از بزرگترین و زیباترین آتشکده کشف شده شد. کارشناشان با توجه به شروع فصل برف و بارندگی خواستار حفاظت اضطراری این آتشکده هستند.
کاوش‌های باستان شناسان در پشت سد شیان کرمانشاه به کشف یکی از بزرگترین آتشکده های ایران متعلق به دوران اشکانی _ساسانی منجر شد. این نخستین آتشکده کشف شده در محدوده شهر کرمانشاه است اما تاکنون هیچ اطلاعی از وجود چنین آتشکده‌ای در روستای شیان وجود نداشت.
«حسن رضوانی»، سرپرست کاوش‌های اضطراری پشت سد شیان گفت:«این آتشکده یک آتشکده نویافته است. وجود پنج پایه‌آتشدان‌ها با نقش گل‌های لوتوس گچبری در کنار راهرو طواف آن یکی از شگفتی‌ها و ویژگی‌های منحصربفرد این آتشکده است. با توجه به این ویژگی‌ها باید هرچه سریعتر برنامه‌ای برای حفاظت از آن از سوی سازمان میراث فرهنگی و گردشگری کشور در نظر گرفته شود.»
در نزدیک این آتشکده یک آبراهه متعلق به دوران اشکانی وجود دارد که هنوز باستان شناسان نتوانسته‌اند ارتباط این کانال آبی را با آتشکده بیابند. این کانال با دو رج سنگ چین شده‌ و کف آن با آجرهای 40در40 و 37د با قطر 7سانت فرش شده است. کف این آبراهه 60 متر طول دارد. در سرچشمه این آبراهه، آب بندهایی برای هدایت آب به این آبراهه ساخته شده‌است. این آب بندها از قلوه‌ها سنگ‌های رودخانه‌ای ساخته که در کنار هم چیده شده‌اند.
او گفت: «این آتشکده آُسیب پذیر است و قبل از هربرنامه باید مانند آتشکده بندیان دره‌گز برنامه‌ و اعتبار برای حفاظت از آن در نظر گرفته شود. »
بزرگترین گچ‌بری‌های شناخته شده در کشور به بندیان دره‌گز تعلق دارد که چندسالی است با یک حفاظ فلزی محافظت می‌شود. باتوجه به وجود فاصله‌ای که میان این حفاظ فلزی وجود دارد کارشناسان احتمال‌ می‌دهند این بنا نتواند برف و باران امسال را پشت سر بگذارد.
کشف بزرگترین و زیباترین آتشکده کشور نگاه بسیاری از باستان شناسان و کارشناسان شرکت کننده در سومین همایش باستان شناسی در شمال و شمال را به سوی خود جلب کرد. گچبری‌های منحصربفرد این آتشکده یکی از دلایل توجه باستان شناسان به غرب کشور بود.
این آتشکده دارای مساحت 5/14 در 5/14 مترمربع و یک الحاقی 5در5/ 14 مترمربع است که در مجموع مساحت این آتشکده 5/19در5/14 متر مربع است. در این آتشکده گچبری های منحصربفرد وجود دارد.http://www.chn.ir/News/?section=2&id=26619