اشو زرتشت از خاندان سپنتمان و شاگردانش را می توان نخستین کسانی دانست که ایده شهرسازی و شهرنشینی را در قالب علوم دینی و معرفتی به جهان عرضه نمودند . در گاتاها و دیگر بخش های اوستایی منسوب به اشو زرتشت سپی تامه ، نقطه نظرات بسیاری در رابطه با اسکان کوچ نشینان آمده است . اشو زرتشت پس از انتقاد از زندگی کوچ نشینی ، به تعریف آرمان شهر خویش می پردازد . آرمان شهر زرتشتی یا هوختشتره که اساس آن در حدود 4000 سال پیش تعریف شده دارای حاکمی است که پیروزمندانه بر اساس احکام صادره از سوی خدای یکتا اهورا مزدا ، حکمرانی می کند و میان افراد جامعه از لحاظ وضعیت مالی و جنسی اختلافی قائل نیست . در این شهر همچنین شهروندان پایبند به سه فریضه اندیشه نیک ، گفتار نیک و کردار نیک از مردم غیر زرتشتی یاری می طلبند . در یکی از هات های اوستا در تعریف حکمران اینگونه آمده است :
یتا اهو وئیریو ، اتا رتوش اشات چیت هچا ونگهوش دزدا مننگهو شیه اثنانم انگهوش مزدایی هوخشترم چا اهورایی آ ییم دریگوبیو ددت واستارم .
یعنی :
چون اهو کامیاب ، همچنین زرتشت از دهش های مینوی و از کردارهای زندگی ، شهریاری از برای مزدا اهورا تا بدهد پشتیبانی درویشان را .
و در جای دیگر می خوانیم :
آ ائیریما ایشیو ، رفذرائی جنتو ، نرب یس چا ، نائیری یس چا زرتشتره .
یعنی :
ای مهمان گرامی ، برای یاری به سوی ما بشتاب . از برای یاری رساندن به زنان و مردان زرتشتی .
که در آغاز این هات می بینیم در آرمانشهر زرتشتی از غیر زرتشتیان یاری خواسته شده ، آنها را گرامی داشته و در پایان اختلاف میان زن و مرد را زدوده است .
همچنین در این آیین ، گاه پا را از شهر فراتر نهاده و به تعریف کشور آرمانی یا وهوخشترم پرداخته است .
گرچه آرمانشهر زرتشتی در گذر تاریخ و کشمکش های گوناگون به دست فراموشی سپرده شد ، ولی انسان در طول این 4000 سال پس از تعریف نخستین آرمانشهر جهان ، همواره در تلاش بوده تا برای خود شهری با همان امتیاز ها و گاه فراتر از آن را بسازد . تکرار فلسفه آرمانشهر در ادیان پس از زرتشت و فلسفه های گوناگون غیر دینی تلاش انسان ها را در این زمینه یاد آور می شود . ارسطو و افلاطون و بسیاری از فیلسوفان و دانشمندان نامی دیگر به تعریف شهر و آرمانشهر پرداخته اند و هرکدام از دیدگاه خود سعی کرده اند این موضوع را شرح و بسط دهند . همچنین در پایان سلسله مراتب دینی جهان تکرار همان آرمانشهر زرتشتی را در اسلام با نام مدینه فاضله می توان یافت . ساخته شدن شهرهای گوناگون با خدمات و عناصری که ترکیب آنها تلاشی در بهبود کیفیت و کمیت زندگی اجتماعی انسانها در شهرها بوده ، نشانی از تداوم گرایش مردم جهان به سوی شهر آرمانیشان بوده است . شهرهایی چون بم ، همدان ، نیشاپور ، شوشتر ، ری ، سیراف ، اصفهان ، شیراز و یزد در ایران و شهرهایی چون رم و آتن در اروپا و یا شهری بر فراز قله اینکا در آمریکا گواه بر ادامه این گرایش است .