سوشیانت
از کسانی شویم که زندگانی را تازه می سازند ومردم را به سوی راستی وپارسایی رهنمایی می کنندسوشیانت
از کسانی شویم که زندگانی را تازه می سازند ومردم را به سوی راستی وپارسایی رهنمایی می کنندپارسیان دانشمند1
هیربد فرامجی اسفندیارجی ربادی ترجمه وندیداد را در سال 1824 میلادی گجراتی انجام داد. فرزند نامبرده نیز به نام اسنفدیارجی ربادی، ترجمه یسنا را به زبان گجراتی و به سال 1849 میلادی منتشر نمود.
ترجمههای فوقالذکر از راه زبان پهلوی انجام شد. زیرا معنی اوستا به درستی برای دانشمندان پارسی قابل فهم نبود. ممکن بود که در شرح بعضی از واژههای اوستا اختلافی پیش آید، و آن را روا نمیدانستند. این ترجمهها که ذکر کردیم، امروز چندان قابل استفاده نیست ـ زیرا پس از آشنایی با تحقیقات مغرب زمین، ترجمه های مستندتری را به جهان دانش عرضه کردند. گفتیم که پارسیان قبل از اینکه به ترجمه اوستا به زبان گجراتی اقدام نمایند ترجمة کتب مذهبی خود را به زبان فارسی انجام میدادند. به فاصله دو قرن، پارسیان اوستا را به زبان فارسی درآوردند ولی پس از آشنایی باتحقیقات اروپائیان و آشنایی با زبانهای اروپائی، به روش مغرب زمین به کار تحقیق پرداختند و در میان پارسیان دانشمندان بسیار نامبردار با تألیفات بسیار گرانبها به وجود آمدند فقط نامهای چند نفر که از همه نامبردارتر هستند یاد میشود.
با انتشار ترجمه اوستای انکتیل دوپرن دانشمندان اروپائی، با کمال جدیت و با گامهای سریع بایرانشناسی روی آوردند. قبل از هر چیز به چاپ یک متن انتقادی و درست اوستا پرداختند و سپس شروع به ترجمه و نوشتن زبان نمودند.
خورشیدجی رستم جی کامه که در میان این سالها میزیسته است، نخستین پارسی است که زبان اوستا را در اروپا و نزد پروفسور شپیگل فرا گرفت. پس از مراجعت از اروپا مدرسهای در بمبئی و با خرج خود تأسیس نمود والان علم تازه را مجاناً به علاقمندان تعلیم داده در میان شاگردان او سه نفر از همه نامبردارتر و مشهورتر انکل ساریا است. از این میان است که پارسیان با ترجمه دقیق و چاپهای صحیح اوستا برخوردار میشوند. هیربد کاوس جیکانگا که از دست پروردگان خورشید جیکامه بود یسنا و ویسپرد و یشتها و وندیداد و خرده اوستا را شرح و تفسیر کرد و در پنج مجلد به زبان گجراتی ترجمه نمود که با استقبال کم نظیر پارسیان روبرو شد. آثار دانشمندان نامبرده تاکنون مکرر تجدید چاپ شده است. فرهنگهای اوستا انگلیسی و انگلیسی اوستا را نیز نوشت . اگرامر اوستای او هنوز مورد استفاده طلاب این علم است. شهریارجی بروچا بیشتر به کار نوشتن دستور زبان پهلوی و اوستا جهت تدریس در دبیرستانها پرداخت و نیز در فرهنگ کوچک یکی اوستایی به انگلیسی و بالعکس و دیگری پهلوی انگلیسی و بالعکس را تنظیم کرد که بکار دانش آموزان دبیرستان و دانشجویان دانشگاه میآید . همین زمان است که تحصیلات اوستا و پهلوی و فارسی باستان، جزو مواد رسمی دانشگاه بمبئی قرار میگیرد و تا امروز نیز قرار دارد. دانشجویان می توانند دوره های لیسانس و فوقلیسانس و دکترا را در زبانهای قدیم تحصیل نمای
سومین تعلیم یافته خورشید جی کامه که از نامداران است،تهمورس دینشاه انکلساریا است که بیشتر به چاپ متون انتقادی، و یا عکسی پهلوی پرداخته است. اما از فرزندان وی بهرام گور تهمورس انکلساریا که در پنجاه سال اخیر میزیسته است. از دانشمندان بسیار مشهوری است که هیچ شرقی شناسی از استفاده از آثار او بینیاز نیست. دانشمند نامبرده دارای تألیفات متعدد است که بیشتر آنها پس از مرگش و به کوشش دختر فاضلهاش به چاپ رسیده است. از آن جمله، ترجمه گاتها، وندیداد، زند و هومن یسن و غیره را باید یاد نمود. مرحوم صادق هدایت نیز از محضر همین دانشمند استفاده میبرده و این چند ترجمه را که به چاپ رسانیده، نزد بهرام گور خوانده است. همزمان با انتشار ترجمه کتب مربوط به ایران قدیم پارسیان نسبت به زبان و ادبیات فارسی نیز غافل نماندند.
در اواخر قرن نوزدهم و اوایل قرن بیستم است که بوسیله دو برادر به نام کوتار ترجمه بسیار زیبائی از شاهنامه به زبان گجراتی منتشر میشود. این ترجمه با استقبال گرم روبرو زبان نیز از آن بهره میبردند. چند کتاب لغت از فارسی به گجراتی و بالعکس بوسیلة پارسیان تهیه میشود.
شاهنامه خوانی و شاهنامه شناسی در میان پارسیان رواج دارد که از آن میان باید از پروفسور واچا و سرکویاجی یاد نمود. سر رستم مسانی که خود، مدتی مدید ریاست دانشگاه بمبئی را عهدهدار بوده است، ترجمه بسیار زیبائی از منطق الطیر عطار، با مقدمهای که از متن بگذرد به زبان انگلیسی منتشر کرده است. این کتاب چند سال در دانشگاه بمبئی جزو کتب درسی بوده است. بسیاری از شاهکارهای ادبیات فارسی،توسط دانشمندان پارسی به زبانهای گجراتی و انگلیسی ترجمه شدهاند که بیشتر برای تدریس در دبیرستانها و کلاسهای دانشکدهها مورد استفاده قرار میگرفتند. یکی از استادان زبان فارسی در دانشگاه بمبئی به نام مهرجیبائی انوشیروان جیکوکا، کتابی تحت عنوان (لطایف و ظرایف و خوشمزگیها در زبان فارسی و به سال 1923 و در بمبئی منتشر نمود که در اروپا و هند مورد استقبال فراوان قرار گرفت و به چاپهای مکرر و متعدد رسید. اما دریغا که استادان زبان فارسی در ایران با این مجموعه ارزنده، بیگانهاند.)
همزمان با تأسیس دانشگاه بمبئی و دهلی و کلکته و مدرس ـ دانش پژوهان برای استفاده از دانش دنیای غرب دسته دسته بدان دیار رهسپار میشدند. به همراه این گروه، جوانان پارسی نیز بودند و ازمیان جوانان پارسی تعدادی به منظور فرا گرفتن زبانهای ایران پیش از اسلام روانه غرب شدند. علمی را که خود به اروپائیان آموخته بودند، اکنون برای دانستن آن احتیاج به آنها داشتند.
در میان این اروپا رفتگان وتحصیل کردهگان آمریکا چند نفر آنها در علم ایران شناسی به مقام شامخ علمی رسیدند و دارای تألیفات متعدد شدند، از آن جملهاند دکتر جمشید مانکجی اونوالا، که نه تنها یک زبان شناس بود و کتب متعدد را از پهلوی ترجمه نمود، بلکه یک سکهشناس و باستانشناس نیز بود. کتاب «سکههای تبرستان» تألیف نامبرده هنوز نیز از اسناد معتبر سکه شناسی است. او شاگرد پروفسور بارتولومة آلمانی بود. دکتر ایرج جهانگیر تاراپوروالا نیز یکی دیگر از دانشمندانی است که راه دیار غرب در پیش گرفت و از استادان فرانسوی و آلمانی استفادهها نمود. او نیز شاگرد دیگر پرفسور بارتولومة آلمانی بود. کتاب «نغمههای آسمانی زرتشت» یا (ترجمه گاتها) به زبان انگلیسی از تألیفات گرانقدر اوست که حاصل متجاوز از سی سال تحقیقات اوست. این دانشمند سالها در دانشگاه مدرس، استاد زبان سانسکریت بود.
یک ایرانی به برهمنان سانسکریت می آموخت. اگر بخواهیم همةاروپا و امریکا را نام ببریم فهرستی بسیار طولانی خواهد شد ولی به نام یک نفر دستور دانشمند دیگر بسنده میکنیم و او دستور دکتر مانکجی نوشیروان جیدالاست. این دانشمند دستور بزرگ کراچی بود. او شاگرد پرفسور جکسن امریکایی بود. صاحب تألیفات متعدد در زمینههای مختلف است. او در نزد دانشمندان مغرب زمین مشهورتر از آن است که در سرزمین ایران. از دانشگاه بمبئی نیز تعداد زیادی دانشمند و با تألیفات متعدد در زمینه فرهنگ و تمدن ایران به وجود آمدند که باید از آن میان این چند تن را نام برد.
دستور پشوتن بهرام سنجانا و پسرش دستور دکتر داراب پشوتن سنجانا که کتاب دینکرد را در 19 مجلد بزرگ و بین سالهای 1874 تا 1919 بانگلیسی و گجراتی و فرهنگ لغات مشکل را چاپ و منتشر کردند. پدر یعنی دستور پشوتن، تعدادی از اندرزهای پهلوی، تحت عنوان گنج شایگان بدو زبان انگلیسی و گجراتی منتشر نمود. پسر یعنی دستور دکتر داراب سنجانا، بادانستن زبانهای فرانسوی و آلمانی بسیاری از آثار دانشمندان اروپائی را به انگلیسی برگردانید.
این پسر و پدر نیز در میان اروپائیان یا به طور کلی مستشرقین معروف و مشهورند. دکتر جیوانجی جمشید جی مدی، از پرکارتین دانشمندان پارسی است که تألیفات و آثار او از پنجاه مجلد در میگذرد که برخی به صورت پرحجم و بعضی کم حجم هستند . از آثار معروف وی باید کتاب «آداب و رسوم زرتشتیان و کتاب پهلوی «جاماسب نامه» و «پارسیان در دربار اکبرشاه» و چاپ چند متن انتقادی پهلوی را نام برد. مقالات زیادی از وی منتشر شده که همه در مجلههای معتبر علمی مانند مجلة انجمن آسیائی لندن و بمبئی و بنگال و بنگاه خاورشناسی کاما بوده است. از دانشمند دیگر پارسی که پس از تحصیلات لیسانس دانشگاهی به آلمان رفت و تا پایان عمر در آنجا زیست باید کنیم، این دانشمند دکتر جهانگیر تاوادیا است. او صاحب تألیفات دقیق و پرارزشی چون ترجمة کتاب پهلوی «شایسته نشایست» و «تاریخ زبان پهلوی» و غیره است.
