سوشیانت

از کسانی شویم که زندگانی را تازه می سازند ومردم را به سوی راستی وپارسایی رهنمایی می کنند

سوشیانت

از کسانی شویم که زندگانی را تازه می سازند ومردم را به سوی راستی وپارسایی رهنمایی می کنند

جغرافیای تاریخی

سرزمین یزد ، صاحب یکی از شکوهمند ترین و درخشان ترین میراث های فرهنگ و تمدن کهن ادوار مختلف تاریخی ایران است . تاریخ سکونت انسان در این خطه ، از هزاره سوم پیش از میلاد فراتر رفته است ، به طوری که در عهد پیشدادیان ، طایفه های در حال کوچ از بلخ به پارس ، این سرزمین را یزدان نامیدند و از آن زمان به بعد ، یزد محل عبادت شد . از مهم ترین مراکز اسکان اولیه در این سرزمین ، به مهرپادین ( مهریز ) فهرشان ، پهره (فهرج)، خورمیش ، ارد ( اردکان) ، شواز ، قلاع موبدان ( میبد ) ، طرنج ، عقدا و اشکدز می توان اشاره کرد . شهر یزد به عنوان محلی پاک و مقدس در رأس همه این آبادی ها قرار داشته است .

یزد به معنای پاک و مقدس و یزدگرد به معنی داده خدایی است . شهر یزد نیز به مفهوم شهر خدا و سرزمین مقدس است . در دوره اسلامی ، شهر یزد را دارالعباده می نامیدند . اهمیت دینی شهر یزد تا پیش از اسلام به حدی بود که از اطراف و اکناف به ویژه در ایام بهار برای عبادت به این مکان سفر می کردند .

یزد نگین کویر است و اولین بار نام آن در کنار اسم « چیتر تخمه » یکی از همرزمان داریوش آورده شد . مورخان یونانی ، شهر کهن و باستانی یزد را« ایساتیس » می خواندند . بعدها بر ویرانه های « ایساتیس»،«کثه » به وجود آمد . این شهر ، هسته اولیه شهر کنونی و مرکز حکومتی و اقتصادی در قرون اسلامی بوده است . جغرافی دانان بعد از اسلام ، نام یزد را همراه نام « کثه» ذکر کرده اند .

وضعیت اجتماعی و اقتصادی استان

مهم ترین معادن استان ، آهن ، اورانیوم ، سرب و روی ، انواع سنگ های ساختمانی ، مس ، گچ ، نمک ، خاک چینی (کائولن) خاک سرخ و بنتوفیت (گل سرشوی) است .

صنایع این استان نیز در رشته های ریسندگی ، بافندگی ، مصالح ساختمانی و فلزی از رونق بیشتری برخوردار است . مهم ترین صنایع استان عبارتند از صنایع نساجی و انواع مصالح ساختمانی ، فراورده های نایلونی ، ملامین و پلاستیک سازی ، صنایع غذایی ، شیمیایی ، فلزی ، موکت و فرش ، لوازم بهداشتی ، سیم و کابل ، رنگ سازی ، صنایع برق و الکترونیک ، کولر و یخچال سازی ، مونتاژ رادیو و تلویزیون ، کابل های نوری ، چینی و کاشی سازی ، لاستیک سازی و ساخت ماشین های نساجی . صنایع نساجی استان به خاطر قدمت آن ، دارای اهمیت زیادی است . بافته های یزدی در سراسر ایران و حتی در خارج از ایران طرفداران و مشتریان فراوان دارد .

جاذبه های طبیعی

استان یزد به علت آب وهوای کویری خود درمقایسه بامناطق پرباران وسرسبزایران ازنظر مکان های طبیعی غنای چندانی ندارد . اما نباید این منطقه را عاری از هرگونه جاذبه طبیعی پنداشت .

دره ها و مناطق ییلاقی

عمده ترین و شاید تنها کانون های طبیعی و دیدنی در این استان ، دامنه های شیر کوه است . این ارتفاعات که به موازات شهرهای عمده استان یعنی اردکان ، میبد ، یزد و مهریز ( غیر از بافق ) درفاصله کمی از آن ها امتداد دارند ، جاذبه های طبیعی متنوعی پدید آورده اند که در درجه اول برای مردم استان و بعد از آن برای مسافران ایرانی و خارجی جذاب و دیدنی است . دامنه های شیر کوه اعم از پیشکوه ، میانکوه و پشتکوه که به علت بهره گیری از آب فراوان ناشی از ذوب برف در ارتفاعات ، از پوشش گیاهی خوبی برخوردار است ، به کوشش کشاورزان سخت کوش یزدی به باغستان هایی سرسبز و زیبا تبدیل شده است .

چشمه سارها

چشمه های تامهر و غربالبیز دو چشمه عمده استان هستند که اهمیت و ارزش تفرجگاهی دارند .

غارها

غارهای هر منطقه یک میراث گرانبهای ملی به شمار می رود . عمر غارها به هزاران هزار سال می رسد . در کوه های کهن استان یزد ، غارهای جالب و دیدنی متعددی وجود دارد . این غارها عبارتند از : غار چک و علا در ابرکوه ، غار ابرکوه در ابرکوه ، غار هامانه در هامانه خرانق ها ، غار اسلامیه فراشاه و غار باد معصوم در اسلامیه ، غار نباتی در ندوشن ، غار اشکفت در عقدا ، غار چهار تاقی در یزد و غار ایوب در دهج ، غار دره زنجیر و ده کفتر در یزد و غار هشتاد در مهریز .

جاذبه های کویری

در میان منابع متنوع جهانگردی در ایران ، بی شک کویر از جاذبه ای خاص برخوردار است . خصوصاً اینکه بعضی از کویرهای ایران در نوع خود منحصر به فرد هستند و از جالب ترین مناظر و دیدنی های دنیا محسوب می شوند . این غارها عبارتند از :

1 - کویر اردکان (سیان کوه) که مهم ترین کویر منطقه به شمار می رود و به شکل یک نعل اسب با جهت شمال غربی – جنوب شرقی در شمال اردکان قرار دارد .

2 - کویر ابرقو که یکی از معروف ترین مناطق کویری کشور محسوب می شود به شکل دایره بین دو رشته کوه قرار گرفته و به فاصله کمی از آن کویر تاغستان واقع شده است .

3 - کویر در انجیر که سومین منطقه مهم کویری یزد به شمار می رود .

سایر کویرهای استان عبارت اند از :

1 - کویر هرات و مروست با مساحت تقریبی 500 کیلومتر مربع و نسبتاً مرطوب .

2 - کویر بهشت آباد بین انار و رفسنجان با جهت شمال غربی به جنوب شرقی .

3 - کویر بهادران در جنوب شرق مهریز ، با جهت شمالی غربی به جنوب شرقی .

4 - کویرهای ساغند ، حاجی آباد و زرین آباد نیز از جمله کویرهای استان یزد هستند .

بناها و یادمان های تاریخی

کاروانسراها ( رباط ها )

یزد از روزگاران قدیم از مراکز مهم تجارت ایران بوده و به طور معمول ، همواره گروهی از بازرگانان شهرهای دیگر نیز در این شهر زندگی می کرده اند . همین موقعیت تجاری باعث شد که کاروان سراهای متعددی در منطقه احداث شوند و برخی از آن ها در حال حاضر نیز دیده می شوند .

در استان یزد سه نوع کاروانسرا وجود دارد :

الف ـ کاروانسراهای تاجرنشین یا سرا که جزئی از بافت بازار است و یک فضای تجاری محسوب می شود . مثل کاروان سرای علی آقای شیرازی و کاروان سرای سادات در بازار پنجه علی .

ب ـ کاروانسراهای درون شهری که به عنوان فضاهای اقامتی در محله های مسکونی مجاور بازار واقع شده و بیشتر مورد استفاده ساکنان ابادی های اطراف قرار می گرفته اند ، مانند کاروانسرای بافقی ها ، کاروان سرای ده بالایی ها ، کاروان سرای بندر آبادی ها ، کاروان سرای مشیر و کاروان سرای امیر چخماق .

ج ـ کاروان سراهای بین شهری مثل کاروان سرای خر گوشی در جاده قدیم یزد ـ اصفهان ، کاروان سرای خرانق در جاده یزد ـ خراسان ، کاروان سرای دهشیر در جاده یزد ـ شیراز و رباط زین الدین د رجاده یزد ـ کرمان و رباط میبد در جاده قدیم یزد ـ تهران .

برخی از کاروان سراهای مشهور استان یزد عبارتند از :

1 - رباط ابوالقاسم رشتی 2 - رباط خرگوشی 3 - رباط ساغند 4 - رباط زین الدین

سایر کاروان سراهای استان عبارتند از :

ـ کاروان سرای حوض جعفر و کاروان سرای اله آباد در بخش رباطات مربوط به عصر قاجاریه .

رباط شاهزاده در آبادی خرانق ، بخش رباطات مربوط به عصر قاجاریه .

رباط و برج ارجنان در جاده عقدا به اردکان .

محله ها و خانه های قدیمی

استان یزد و به ویژه شهر یزد چه از دیدگاه معماری ویژه کویر و چه از لحاظ بناهای باستانی مهم و متعدد و با ارزش ، همچون نگینی در کویر مرکزی ایران می درخشد . آثار باستانی آن مجموعه ای بی نظیر از بناهای اسلامی ایرانی است ، بناهایی که غالباً به دوره سلجوقیان تعلق دارند و نشان دهنده معماری زیبای آن زمان هستند . این معماری که از تلفیق کاشی و آجر و گچ بری ، شاهکارهایی به وجود آورده است ، از جهت تنوع و زیبایی یگانه است . ترکیب رنگ خاکی ساختمان ها ، بادگیرها با آبی آسمان کویر و سبزی درختان ، مخصوصاً کاج جاذبه غریبی به این منطقه بخشیده است.

از محله های مهم یزد می توان به محله سرجمع ، محله یعقوبی ( معروف به یاقوبی ) محله سر دو راه ، محله باجوردی ، محله میر قطب ، محله مصلی ، محله امامزاده ، محله میدانشاه ( میدان بعثت فعلی ) ، محله چهار منار ، محله دومنار ، محله شش بادگیری ، محله خواجه خضر ، محله دارالشفا ، محله لب خندق ، محله پنبه کاران معروف (به پنبه گلون ) ، محله امیر چخماق ( معروف به میر چخماق ) ، محله قلعه کهنه و .... اشاره کرد.

از خانه های نفیس یزد که هر یک ویژگی هنری ، معماری و تاریخی ویژه ای دارند به شرح زیر می توان نام برد :

خانه علی اکبر قناد ، خانه شیخ هراتی ، خانه مشیر ، خانه حسینیان ، خانه میرزا محمد حسن قزوینی زاده ، خانه پوست فروش ها ، خانه کلاهدوزها ، خانه حاج آقا حسین باغی و خانه بی بی فاطمه تاجر .

در شهرهای تفت ، اردکان ، ابرقو ، بافق ، میبد و مهریز نیز خانه های متعدد و نفیسی وجود دارد ، از جمله :

خانه لاری ها ، خانه حاج کاظم رسولیان ، خانه عرب ها ، خانه ملک التجار ، خانه انصاری و نصیری در یزد ، صولت و آقازاده در ابرکوه ، کلاهدوز در رستاق ، وحشی بافقی در بافق ، اسعدی در ندوشن و ......

میدان های قدیمی

در منطقه یزد به ویژه در مرکز آن ( شهر یزد ) میدان های قدیمی متعددی وجود دارد که مجموعه ای به هم پیوسته از بناهایی همچون مسجد ، بازار ، حمام ، آب انبار و .... را در جوار خود جای داده اند . مهم ترین میدان های قدیمی یزد می توان به میدان خان ، میدان میر چخماق ( امیر چخماق) میدان وقت و ساعت و میدان قیام اشاره کرد .

قلعه های تاریخی

استان یزد ده ها قلعه تاریخی جالب توجه دارد که هر یک از آنها ، رازهای ناگفته تاریخی و سرگذشت دیرین مردم این دیار را در خود نهفته دارند . قلعه هایی همچون شواز در تفت ، خورمیز و سریزد در مهریز ، بارجین و رکن آباد در میبد ، ابراهیم آباد ، زارچ و غرآباد در رستاق ، خویدک ، کافرقلعه و فهرج در بافق و قلعه تاریخی ندوشن از این قبیل قلعه های تاریخی هستند .

بازارهای قدیمی

در یزد دو نوع بازار سرپوشیده که بر اساس اصول معماری و شهرسازی سنتی شکل گرفته است ، وجود دارد :

بازارچه ها معمولاً در مرکز محله های قدیمی شهر قرار گرفته و در جهت پاسخ گویی به نیازهای روزمره مردم طراحی شده اند . به عبارتی ، مقیاس فعالیت آنها محله است . نانوایی ، قصابی ، میوه فروشی . یک یا چند کارگاه کوچک تولیدی ، حسینیه ، مسجد و آب انبار مجموعه یک بازارچه را تشکیل می دهند . بازارچه کوشک نو ، بازارچه شاه ابوالقاسم ( شهاب الدین قاسم طراز ) ، بازارچه غلامعلی خراسانی ، بازارچه هاشم خان ، بازارچه پشت باغ در محله خلف باغ ، بازارچه محله تل نمونه هایی از بازارچه های یزد محسوب می شوند .

بازارهای یزد مجموعه معماری گسترده ای است که در جنوب برج و باروی شهر واقع شده و چندین راسته بازار ، تیمچه ، سرا ، مسجد ، میدان ، حسینیه ، مدرسه ، آب انبار ، لرد ، کاروان سرا و کارگاه تولیدی را در خود جای داده است و در مقیاس منطقه ای و تا حدودی ملی عمل می کند .

سایر جاذبه های معماری استان یزد :

آسیاب ها ، بادگیرها ، ساباط ها و یخچال ها می باشند .

مساجد قدیمی

در استان یزد مسجدهای قدیمی متعددی وجود دارند که هر یک از آنها از نظر تاریخی ، هنری و معماری حائز اهمیت می باشند . این مسجدها شامل مساجد محله ای و مسجدهای جامع هستند . مسجدهای محله ای معمولاً بدون تزئیناتی شاخص هستند ، ولی از نظر طراحی جنبه های قابل توجهی دارند . شیوه ساختمانی آنها معمولاً به صورت تاق و تویزه است و چندتایی هم دارای گنبد خانه ، صحن . گرمخانه و شبستان زمستانی است . از نمونه های خوب مساجد محله ای می توان به مسجد بازارچه فهادان ، مسجد بازارچه محل تل ، مسجد کوشک نو و مساجد پشت باغ ، ساباط ها ، ریک ، بیاق خان ، تبریزیان ، زاویه ، خرمشاه و ... اشاره کرد . مسجدهای جامع بر خلاف مساجد محله ها دارای تزئینات خاص ، معماری ویژه ، وسعت زیاد و قسمت های متعدد هستند . مسجدهای جامع بافق ، مسجد امام ( شاه ولی ) تفت ، مسجد جامع ندوشن ، مسجد جامع میبد و مساجد جامع اردکان ، بندرآباد ، خرانق ، بیداخوید ، و مسجد جامع طرزجان از آن جمله هستند . در اینجا به اسامی تعدادی از مساجد استان اشاره می شود :

مسجد جامع کبیر ، مسجد میر چخماق (امیر چخماق ) ، مسجد ملا اسمعیل ، مسجد اهرستان ، مسجد بندر آباد ، مسجد جامع بهاباد ، مسجد جامع عقدا ، مسجد جامع اردکان ، مسجد جامع فیروزآباد ، مسجد آمنه گل ، مسجد جامع ابرقو ، مسجد شاه ولی ، مسجد جامع طرزجان ، مسجد جامع فهرج ، مسجد امام حسن ، مسجد بزرگ پشت باغ ، مسجد جامع خرانق ، مسجد جامع مروست ، مسجد حاجی کامل ، مسجد خونزا ، مسجد زاویه ، مسجد ساباط ، مسجد محله گل کاران و ... .

خانقاه ها

در سراسر استان یزد خانقاه های متعددی وجود داشته که برخی از آن ها هنوز هم سالم و پابر جا هستند و برخی هم از میان رفته اند . خانقاه شیخ تقی الدین دادا ، خانقاه سرریک ، خانقاه کوشک نو ، خانقاه قطریان ، خانقاه شیخ محمد ، خانقاه مجو مرد ، خانقاه میبد ، خانقاه تفت ، خانقاه قهستان ، خانقاه ابرقو ، خانقاه عقدا ، خانقاه شمسیه ، خانقاه بندر آباد و خانقاه بیدا خوید از آن جمله اند .

مکان های مذهبی زردشتیان

از معروف ترین بناهای زردشتیان ، آتشکده یزد است که گفته می شود قدمت آتش آن به 1500 سال می رسد . گرچه قدمت عمارت آن زیاد نیست و به دوران پهلوی اول مربوط می شود .

از دیگر زیارتگاه های مهم زردشتیان ، پیر سبز و چکچکو است که در دامنه کوهی نزدیک اردکان واقع شده است . به قرار معلوم ، قدمت آن ها به صدر اسلام می رسد .

از زیارتگاه های دیگر زردشتیان درب مهر است که این نوع زیارتگاه در هر محله زردشتی یافت می شود . این مکان محل اجتماع ریش سفیدان و رفع مشکلات مردم است . درب کهن ، درب مهر نوش و درب مهر دستوران از نمونه های موجود در یزد است .

پیرانگاه نیز از دیگر زیارتگاه های زردشتیان است که تعداد زیادی از آن ها در استان یزد وجود دارد . از معروف ترین آن ها می توان به پیرانگاه سروچم ، پیرشاه و ورهرام ایزد در خرمشاه ، پیر مهر ایزد در آبشاهی ، پیر نارستانه نزدیک دربید ، پیربانو در روستای زرجوی عقدا و پیر نارکی در جنوب یزد اشاره کرد .

گاهنبارخانه که در گویش عامیانه به آن « گنبار خانه » گفته می شود ، محلی است برای برگزاری مراسم داد و دهش و خیرات که نوعی وقف به حساب می آید . گاهنبارخانه مؤبدان در کوچه دبستان دینیاری یکی از معروف ترین آن هاست .

از دیگر آتشکده های معروف استان می توان به زیارتگاه بونوپرس و پیرهشت هم اشاره کرد . آتشکده ( درمهر )

آتشکده های زردشتیان بنا بر مقام اهمیت بر سه دسته است :

آتش دادگاه که در خانه ها افروخته می شود و صورت خانوادگی دارد و مراسم تقدیس ندارد . آتش خانواده را جان خانواده می دانند . آتش دادگاه را نیز موبدان بر پا می داند ، اما افراد عادی نیز می توانند به خدمت آن بپردازند . معمولاً زردشتیان متمکن در خانه های خود آتش دادگاه را شعله ور نگه می دارند .

آتش آدران ( درب مهر ) از آتش دادگاه برتر است و اختصاص به شهر و بلوکات بزرگ دارد .

آتش ورهرام ( بهرام ) اعتبار و اهمیتش از دو آتش فوق به مراتب بیشتر است و پیوسته هم باید افروخته بماند . این آتش به عموم مردم تعلق دارد . اکنون در ایران دو آتش بهرام وجود دارد که یکی در یزد و دیگری در کرمان است . ماهیت آتش ورهرام متشکل است از پانزده آتش گوناگون و آذرخش آسمانی ( یعنی جمعاً شانزده آتش ) که عبارتند از رنگرز ، پادشاه یا فرماندار ، کوزه گر ، آجرپز ، درویش یا صاحبدل ، زرگر ، ضرابخانه ، آهنگر ، اسلحه ساز ، نانوا ، تقطیر ، فرمانده ارتش ، چوپان ، پیشوای دینی ، برق آسمانو مرده سوز .

مکان های تاریخی و دیدنی استان یزد

شهرستان یزد

نام شهر	نام مکان	نام شهر	نام مکان
یزد	غار چهار طاقی	ندوشن	غار نباتی
یزد	خانه عرب ها	یزد	خانه لاری ها
یزد	خانه رسولیان	یزد	خانه مرتاض
یزد	خانه ملک التجار	یزد	خانه کلاهدوزها
یزد	آب انبار سید و صحرا	ندوشن	خانه اسعدی
یزد	آب انبار مسعودی	یزد	آب انبار شش بادگیر
یزد	آب انبار خواجه	یزد	آب انبار حاج علی اکبر
یزد	آب انبار رستم گیو	یزد	آب انبار گلشن
یزد	مدرسه خان	رستاق	آب انبار کشتخوان
یزد	مدرسه ابوالمعالی	یزد	مدرسه ضیائیه ( زندان اسکندر )
یزد	مدرسه حسینیه	یزد	مدرسه شهاب الدین قاسم طراز
یزد	مدرسه میدان قیام	یزد	مدرسه دو منار
یزد	مدرسه کمالیه	یزد	مدرسه عبدالرحیم خان
یزد	مدرسه امام خمینی	یزد	مدرسه ملا اسمعیل
یزد	قلعه زارچ	رستاق	قلعه ابراهیم آباد
ندوشن	قلعه ندوشن	یزد	قلعه عز آباد
جاده قدیم تفت	باغ دولت آباد	رحمت آباد	باغ کلاه فرنگی
یزد	مسجد فرط	رحمت آباد	باغ مشیر
یزد	مسجد چهار منار	جاده قدیم تفت	باغ خان
رستاق	مسجد عز آباد	یزد	مسجد جامع
رستاق	مسجد ریک مجومرد	یزد	مسجد میر چخماق
ندوشن	مسجد جامع ندوشن	یزد	مسجد ملا اسمعیل
ندوشن	مسجد آمنه گل	36 کیلو متری یزد	مسجد بندر آباد
یزد	امامزاده ابوجعفر	یزد	مسجد زاویه
یزد	بقعه سید خلیل	یزد	مسجد ساباط
یزد	بقعه دوازده امام	یزد	مسجد ریگ
یزد	بقعه شاه سید رضا	یزد	مسجد بیاق خان
		یزد	بقعه شیخ احمد فهادان